Achtergrondinformatie regio Oost-Europa
1. Mediasituatie in Oost-Europa
Oost-Europa, de republieken van de voormalige Sovjet-Unie en de kandidaat landen van de Europese Unie:Na de val van het communisme in 1991 groeide het aantal kranten en tijdschriften in de landen van het Oostblok explosief. Persvrijheid die toen in de meeste landen bij wet werd gegearandeerd, in combinatie met de vrije economie, had media tot een aantrekkelijk terrein voor investering gemaakt. Een verandering van mentaliteit die een vrije pers mogelijk maakt en in stand houdt komt echter veel langzamer op gang.
In de meeste voormalige dictaturen van het Oostblok is na de omwenteling een zekere wildgroei ontstaan op het gebied van de media. Dagbladen met een kleine oplage voeren een harde concurrentiestrijd voor lezers en adverteerders. Veel kranten en lokale televisie- en radiostations worden kunstmatig in leven gehouden door commerciële en politieke belangengroeperingen. Andere blijken een belangrijke rol te vervullen in de ontwikkeling van de lokale en regionale gemeenschappen, maar waar zij abonnees kunnen vasthouden, bedreigt weer de strijd om de advertenties hun voortbestaan. Ook concurrentie van Internet en vergrijzing van het lezersbestand maken, net als in het westen, hun toekomst onzeker.
Voor fusies en samenwerkingsverbanden zijn de eigenaren om dikwijls irrationele redenen (angst voor verlies van identiteit blijkt niet altijd terecht te zijn) bang, evenals voor de overname door buitenlandse investeerders. Kleine, zelfstandige media ontbreekt echter het kapitaal voor investeringen, waardoor de kleinere onafhankelijke media kwalitatief (inhoudelijk zowel als in presentatie en distributie) steeds verder achterblijven bij de media waar buitenlandse overname kapitale investeringen mogelijk heeft gemaakt. Alle media voelen bovendien de druk om zich ook multimediaal te presenteren.
De onafhankelijkheid van de media wordt in de meeste jonge democratieën, niet alleen die van het voormalige Oostblok, van verschillende kanten bedreigd:
- Nieuwe eigenaren gebruiken de media als spreekbuis voor hun eigen politieke of economische belangen
- Afspraken over ethiek en professioneel gedrag ontbreken
- Journalistieke opleidingen zijn nog op oude sovjet-leest geschoeid
- In sommige landen staan journalisten open voor corruptie, intimidatie en onderdrukking van de overheid.
- Gebrek aan professionaliteit levert slecht onderbouwde artikelen op
- Journalisten doelwit van aanklachten wegens smaad
- Expansie van landelijke kranten en televisie bedreigt regionale kranten en dus de pluriformiteit
- Advertentie-inkomsten worden door de landelijke media weggezogen
Free Voice / MMA gelooft dat journalisten die hun vak goed beheersen, zich beter kunnen weren.
Free Voice / MMA werkt in samenwerking met experts uit zowel Nederland als de betrokken landen aan trainingen op maat voor journalisten en krantenmanagers.
Cursusmateriaal dat sepciaal wordt ontwikkeld wordt overgedragen aan de lokale partner voor verdere landelijke verspreiding.
Voor de ontwikkeling en invulling van journalistieke gedragsregels heeft Free Voice / MMA een flexibel toe te passen Stijlboek ontwikkeld.
2. Beleid van Free Voice in Oost Europa
Free Voice en Management Media Academy
Sinds april 2003 hebben Free Voice en Management en Media Academy (MMA) de krachten gebundeld. Hoewel formeel een eigen rechtspersoon, functioneert MMA in de praktijk sinds 2004 als een activiteit van Free Voice. Ze voert daarbij de naam Free Voice/MMA. Free Voice/MMA wil een bijdrage leveren aan de ontwikkeling en versterking van onafhankelijke media in jonge democratieën; in Centraal- en Oost Europa, de republieken van de voormalige Sovjet-Unie en kandidaat landen van de Europese Unie. Free Voice/MMA onderhoudt een constante dialoog met sleutelfiguren in de regio en ontwikkelt hoogwaardige cursussen en seminars voor professionele journalisten, mediamanagers en vertegenwoordigers van NGO's.
Free Voice/MMA selecteert voor haar trainingen deskundigen uit Nederland en de landen in de regio's waar wordt gewerkt. Bij alle activiteiten maakt Fre Voice/MMA gebruik van lokale capaciteiten en expertise.
Ontwikkelingen en aanpassingen
De vraag om bevordering van deskundigheid op het gebied van management en marketing, distributie en advertentiewerving overtreft sinds een aantal jaren de vraag naar inhoudelijke journalistieke trainingen. De aandacht binnen de journalistieke trainingen is bovendien verschoven van algemene vaardigheden naar specialistische trainingen (foto-journalistiek, economische en juridische berichtgeving).
MMA is er in geslaagd om aan deze vragen te voldoen in Litouwen, Wit-Rusland en Roemenië. Daarnaast heeft MMA tijdig ingespeeld op de groeiende behoefte aan professionele standaardisering en de ontwikkeling van ethische normen en instrumenten tot zelf-regulering. Met de ontwikkeling van het ‘Handboek voor het maken van een Stijlboek‘ en bijbehorende training biedt MMA nu een compleet pakket aan dat in verschillende landen en omstandigheden kan worden aangewend.
Nieuwe landen en regio’s
Ook geografisch breidt MMA haar activiteiten uit, binnen en buiten Europa. Nieuwe projecten zijn gestart in Oeganda, Armenië, Turkije. In het Midden-Oosten ondersteunt MMA het ‘MeNa project’ (Midden-Oosten en Noord-Afrika) van Free Voice met gespecialiseerde trainingen en implementatie van managementtaken. Ook in de toekomst zal MMA activiteiten van Free Voice helpen uitvoeren, daar waar de specifieke expertise en ervaring van MMA kan worden ingezet.
Deze ontwikkelingen brengen met zich mee dat ook naar andere bronnen van fianciering wordt gezocht dan de de subsidies uit het Matraprogramma (Maatschappijen in transitie)van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Strategische samenwerkingspartners
De projecten van MMA worden samen met deskundige partners in de regio opgezet en uitgevoerd.. De samenwerking beperkt zich meestal tot de duur van het programma.
Voor 2008 gelden als samenwerkingspartners:
1. in Roemenië:
de media-NGO StartMedia, het Center for Independent Journalism en de faculteit Journalistiek van de Universiteit in Boekarest;
2. in Bulgarije:
Access to Information Programme Foundation (AIP)
3. in Armenië:
'de Urban Foundation for Sustainable Development (UFSD) een organisatie voor mensenrechten, milieu management, communicatie en rechtskundig advies.
4. in Turkije:
ILEF - faculteit journalistiek van de Universiteit van Ankara
5. in Oeganda:
Media Craft
6. in Nederland zoekt MMA naar strategische partners die met hun specifieke ervaring en deskundigheid de projecten kunnen ondersteunen.In 2008 zijn deze partners: VNG-Internationaal (in Armenië), CMC (Oeganda), Fontys Hogeschool (Oeganda), Koninklijke Wegener Uitgevers (Roemenië); Fatusch (Turkije)
De activiteiten en projecten van Free Voice/MMA worden mede mogelijk gemaakt door subsidie uit het MATRA programma van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Zie voor meer informatie over Free Voice/MMA bij achtergrondinformatie
