Achtergrond informatie regio Afrika
1. Media situatie in Afrika
Landen waar media zich ontwikkelen
Er zijn landen die de afgelopen jaren persvrijheid hebben erkend en werken aan mediawetten. Landen, zoals Tanzania, Zambia en DR Congo, merken dat er ruimte is voor het ontwikkelen en professionaliseren van media. Dat gebeurt aan de hand van het aannemen van een beroepscode voor de media, het trainen van journalisten, maar ook het professionaliseren van media als het gaat om het magement en het institutionaliseren van de media door de mogelijkheden van journalistenvakbonden en lobby-organisaties van de media te onderzoeken. Een land waar de media geinstitutionaliseerd zijn, biedt meer draagvlak.
Andere landen, zoals Ghana en Botswana, kennen een rijk medialandschap waar de media een technische kwaliteit laten zien. Er zijn vele krantentitels, maar dat betekent niet perse dat er diversiteit is. Niet alle doelgroepen in de samenleving worden bereikt en zien hun stem vertegenwoordigd. Hier ligt de focus voor Free Voice op de pluriformiteit. Omdat juist de opkomende media moeite hebben een plaats te veroveren op de bestaande markt, worden nieuwe onafhankelijke media gesteund in managementtraining.
Landen in post-conflictsituaties
Dan zijn er landen die uit een conflictsituatie komen, zoals een burgeroorlog. Dit is het geval bij Liberia, Sierra Leone en Burundi. De media spelen hier een cruciale rol in het bewustwordingsproces van mensen. Ze maken mensen bekend met normen en waarden, ze checken en vormen een controle op de overheidsuitvoering (good governance), schrijven de geschiedenis van een land en dragen zoals media dat in andere landen ook doen bij aan de opbouw van een kritische maatschappij. In deze landen kenmerkt het medialandschap zich door de afwezigheid van media. Het ontbreekt (nog) aan mediawetten, zodat media eigenlijk vogelvrij zijn. Ze zien kans om te beginnen, maar het ontbreekt aan politieke en economische structuren. Het ontbreekt ook aan capaciteit van de media zelf; journalisten onvoldoende getraind, het management evenmin. Er is kans dat een nieuwe regering positief staat tegenover de media, maar ook dat ze minder flexibel is. Vaak hangt een nieuw beleid samen met de kwaliteit van de media. Media en pers gebaseerd op roddel of onvoldoende journalistieke kwaliteit riskeert restrictieve mediawetten. Juist daarom is het belangrijk om in deze landen te werken aan het opbouwen van het medialandschap als totaalpakket: structuur van de media, institutionaliseren van media, professionaliseren en diversiteit.
Landen zonder onafhankelijke media
Dan zijn er nog landen die aan dezelfde criteria voldoen als bij een conflictsituatie. Kijk naar Gambia of Zimbabwe. Er is een dictatuur oftewel een zeer strenge houding tegenover onafhankelijke media. Onafhankelijke media worden of via de mediawet of andere wetten (nationale veiligheid) onmogelijk gemaakt om te opereren. Ze krijgen geen licentie of worden continue vervolgd en opgepakt. Daar waar onafhankelijke intitiatieven ontstaan, is het belangrijk ze te steunen.
2. Beleid van Free Voice in Afrika
Media zijn niet slechts een middel van maatschappelijke organisaties, politici of bedrijfsleven om hun boodschap te geven. Voor Free Voice zijn media een doel op zich, omdat media meer zijn dan alleen een communicatie- of informatiekanaal. Professionele en verantwoorde media zijn dragers van cultuur, waakhonden van de identiteit en vormgevers van normen en waarden. Media staan aan de basis van het democratiseringsproces dat in vele landen in Afrika plaatsvindt. Dit is het uitgangspunt voor het beleid van Free Voice en het Bureau Afrika.
Binnen het Afrika beleid wordt de prioriteit gelegd op pluriformiteit en kwaliteit van de media.
Pluriformiteit
In landen waar het democratiseringsproces net op gang komt zoals in post-conflict gebieden of landen die afrekenen met een dictatuur, is het medialandschap schaars ontwikkeld. Er zijn vaak geen mainstream (massa) media in onafhankelijke handen. Evenmin zijn er voldoende kleinere media ondernemingen wat de pluriformiteit in gevaar brengt. Kleine media ondernemingen en initiatieven worden vaak geconfronteerd met een economie die het hen niet toelaat adverteerders te werven of met het probleem tot het verkrijgen van een commerciële banklening. Dit maakt het moeilijk voor een starter op de markt. Een ander groot probleem is de afwezigheid van drukpersen in het land, de bijbehorende onderdelen en de hoge prijzen van het (import)papier, maar ook gebrek aan voldoende capaciteit en journalistieke en management kennis. Juist om de, kleine opkomende mediabedrijven en journalistieke organisaties een kans te geven, kan Free Voice helpen met financiele support voor training (technisch, journalisitek, management), capaciteitsopbouw en materiaal. Dit geldt zowel voor de radiosector als de geschreven pers en indien van toepassing voor televisie. Hierbij geeft Free Voice prioriteit aan algemene nieuwsmedia met een groot en breed bereik. Als de ontwikkeling van een pluriform medialandschap kan worden uitgevoerd via één van de bestaande programma's met regionale partners, dan heeft dit de voorkeur.
Kwaliteit
Is er wel sprake van een pluriform medialandschap, dan is de volgende stap het bevorderen van de kwaliteit van de bestaande pers. Dit kan via overkoepelende organen (trainings- en lobbyorganisaties) of direct via de pers zelf. Onvoldoende kwaliteit uit zich in technische gebreken waardoor de krant niet regelmatig kan verschijnen of een radioprogramma tijdelijk uit de lucht is. Maar het probleem kan ook bij het management liggen. Inhoudelijke kwaliteit betekent dat een medium en journalisten op de hoogte zijn van journalistieke ethische normen en waarden, dat er een beroeps- of journalisitieke code is. Ze moeten zich bewust zijn van de publieke rol die ze vervullen en een afgewogen keuze kunnen maken in hun nieuwsselectie. Journalisten moeten de basisbeginselen van verantwoorde journalistiek kennen, naast het feit dat ze bekend zijn met interviewtechnieken, nieuwsbericht formuleren en reportage journalistiek voor de sector waarin ze werken: televisie, radio of geschreven pers. Daarnaast moeten journalisten bekend zijn met nieuwe media, onderzoeksmethoden en bronnenverificatie. Het medium moet de journalistiek de faciliteiten kunnen bieden om het werk goed en verantwoord uit te kunnen voeren. Free Voice kan nieuwsmedia ondersteunen met het verbeteren van de kwaliteit van het medium of de sector door het financieel steunen van trainingen op het gebied van basisjournalistiek, verantwoorde journalistiek. Het management kan getraind worden in corporate business managment. Daarnaast trainingen of bewustwordingsprocessen over ethiek en beroepscodes. Technische kwaliteit kan vergroot worden door steun voor technische training (installatie en onderhoud apparatuur) en investeringen voor materiaal (aanschaf apparatuur).
We richten ons in principe op drie soorten media: mainstream media, community media en emerging media in de sectoren geschreven pers, radio, televisie en nieuwe media.
Hierbij gelden de volgende andere criteria:
Indien de aanvrager twijfelt of zijn voorstel past binnen het Afrika beleid van Free Voice, is hij welkom het voorstel toe te sturen.
Zie ook toegewezen projecten elders op deze website om een beter idee te krijgen van wat Free Voice kan steunen.
