Achtergrond info regio Latijns-Amerika
1. Mediasituatie in Latijns-Amerika
Het medialandschap in Latijns-Amerika wordt gekenmerkt door een overvloed van media. Terwijl de afgelegen armere streken vaak slechts door de radio worden bereikt, hebben de stedelingen de keuze uit tientallen lokale radio en televisiekanalen, meerdere kranten en tijdschriften en een goede toegang tot Internet en elektronische media.
Ownership
Een belangrijk issue is het ownership (het eigendom) van de media. Grote mediaconcerns beheersen in toenemende mate de markt. Mediabelangen zijn verweven met politieke en economische belangen, wat de onafhankelijkheid van de berichtgeving schaadt. Nieuws vanuit de hoofdstad en vanuit de economisch en politiek machtigen domineren het beeld.
Geringe kwaliteit
Naast het voortbestaan van de scheve welvaartsverdeling, heeft de democratisering in Latijns-Amerika vooralsnog geen garantie opgeleverd voor de vrijheid van meningsuiting en het recht op informatie. Het medialandschap in Latijns-Amerika wordt gekenmerkt door mediamonopolies die nauw zijn verbonden met de politieke en economische machthebbers. Er bestaat bij de mainstream media een gebrek aan sociale verantwoordelijkheid en er is sprake van een disconnectie tussen mainstream media en civil society waardoor signalen uit de samenleving, m.n. vanuit het platteland, niet worden opgepikt. Publieke omroepen, die hierin naast de commerciële media een rol zouden kunnen spelen, ontbreken of functioneren slecht. Onderzoeken van Latinobarometro laten keer op keer zien dat de bevolking weinig vertrouwen heeft in de commerciële media. Ook de kwaliteit van de journalistiek staat als gevolg van verregaande commercialisering onder druk. Zo heeft excessieve commercialisering geleid tot bezuinigingen op onderzoeksjournalistiek.
Community media
In deze context is de rol van community media van groot belang. Het gaat hier om media die wél hun sociale verantwoordelijkheid nemen, goede contacten onderhouden met de civil society en de bevolking toegang geven tot de media. De omstandigheden waarbinnen de community media werken zijn echter moeilijk te noemen. Commerciële tarieven maken de toegang tot frequenties lastig voor community media, het toenemend sociaal en politiek geweld zorgt voor zelfcensuur en het gebrek aan wetgeving zorgt ervoor dat de community media veelal werkzaam zijn in de semi-illegaliteit.
Verhouding media en politiek
De slechte verhouding tussen politiek en media is mede debet aan het lage vertrouwen in de democratie. Uit de consultatie van de belangrijkste partners van Free Voice in Latijns-Amerika in februari 2006 werd dit ook als een van de hoofdproblemen benoemd. Dit vergt, volgens de partners, een meer zelfkritische houding van de media, betere wetgeving voor niet commerciële media en versterking van media met een publieke taak. Onder dit laatste kan verstaan worden, de niet als zodanig functionerende publieke omroepen en de netwerken van niet commerciële educatieve media.
De media zouden beter hun taak moeten uitvoeren om kritisch en onafhankelijk, overheid en bedrijfsleven te volgen.
2. Beleid van Free Voice in Latijns-Amerika
Versterken netwerkvorming;
Bevorderen contacten tussen commerciële en niet-commerciële media;
Economische verzelfstandiging van de community media.
Deze speerpunten worden uitgewerkt in de vijf programmathema's van Free Voice:
Jeugdjournaals
Het doel bij de opzet van jeugdjournaals is tweeledig. Enerzijds nieuws te maken gericht op kinderen en jongeren, anderzijds de versterking van de media, door een kwalitatief hoge standaard van het jeugdjournaal. In 2004 en 2005 is vanuit KNN een jeugdjournaal in Suriname opgezet. Begin 2007 volgde Peru en in 2009 zal in de Nederlandse Antillen een jeugdjournaal starten.
Deskundigheidsbevordering media
Voor Latijns-Amerika betreft het de versterking van de media breed, zowel de commerciële media als de niet commerciële media. Bedrijfsmatig zijn de commerciële media goed ontwikkeld, maar ontbreekt het aan relaties met de civil society, aan journalistiek onderzoek of is de algemene journalistieke kwaliteit laag.
Niet commerciële media kampen vaak met een gebrek aan middelen en slecht opgeleid personeel. Hun sterkte is juist de wisselwerking met de civil society. Door beide media in gezamenlijke trainingsprogramma's met elkaar in contact te brengen, kan men van elkaar leren en vermindert de negatieve beeldvorming die over en weer bestaat.
De budgetprognose is deels gebaseerd op de lopende samenwerkingsverbanden. Momenteel steunt Free Voice Calandria op het vlak van civil journalism training in Peru en krijgt het Instituto Prensa y Sociedad (IPYS) steun voor de trainingsprogramma's met betrekking tot onderzoeksjournalistiek en toegang tot overheidsinformatie in Peru, Colombia en Venezuela.
De groei van het budget in 2009 en 2010 heeft te maken met een nieuwe lijn die in 2006 wordt ingezet. In samenwerking met Instituut voor Meerpartijen Democratie (IMD) en Radio Nederland, heeft Free Voice het initiatief genomen te werken aan de verbetering van de verhouding politiek en media. Dit raakt voor de media aan meerdere thema's, zoals journalistieke ethiek, corruptie, zelfregulering. In 2006 en 2007 zullen regionale seminars worden georganiseerd in Midden Amerika en in de Andeslanden. In workshops zal vervolgens worden gewerkt aan praktische oplossingen. De intentie is dat dit de start is van een meerjarig programma. In dit programma zullen nationale media initiatieven kunnen nemen om de journalistieke kwaliteit te verbeteren en een zelfkritische houding te bevorderen.
Mediafinanciering
Toegang tot financiële middelen is een groot probleem voor vele media. Subsidies zijn niet altijd de beste en meest duurzame oplossing voor media die vroeg of laat in een vrije markteconomie moeten kunnen opereren. Dit geldt voor landen waar mediastructuren al aanwezig zijn (liberale mediawetten/ mediavakbonden) en waar de politieke en economische context ruimte laten voor het ontwikkelen van het bedrijfsleven.
In Latijns-Amerika onderzoekt Free Voice in dit kader de interesse en mogelijkheden voor toegang tot (micro) krediet. De doelgroepen hierbij zijn de nationale netwerken van publieke media. Vertegenwoordigers van deze netwerken hebben in november 2005 deelgenomen aan een seminar met dit thema, georganiseerd door Free Voice in Amsterdam.
Binnen deze programmalijn zal in een viertal landen de haalbaarheid van kredietfondsen worden onderzocht. In 2008 zal duidelijk zijn waar met de ontwikkeling van kredietfondsen voor de media kan worden gestart. Het streven is om minimaal in twee landen een dergelijk fonds op te zetten. Voor de realisatie van deze fondsen zal samenwerking worden gezocht met Nederlandse en lokale kredietfondsen.
Community media
De kenmerken van community media zijn dat ze werken op non-profit basis, onafhankelijk zijn, en dat hun programmering wordt afgestemd op de behoefte van de community. De onafhankelijkheid en continuïteit worden gewaarborgd door de community. De bevolking is direct betrokken bij de productie van de programma's.
Voor Latijns-Amerika valt onder de kop community media, die media die hun sociale verantwoordelijkheid nemen, goede kontakten onderhouden met de civil society en de bevolking toegang geven tot de media. Dit kan community media betreffen, maar ook lokale commerciële media of publieke omroepen.
De doelgroepen zijn de nationale en regionale netwerken van radio en televisie. De inzet hierbij is de versterking van de duurzaamheid dat moet leiden tot meer impact van deze media. Duurzaamheid bestaat uit drie aspecten; organisatie, institutionele en financiële duurzaamheid. De steun richt zich op de opbouw van de nationale radionetwerken van ALER en AMARC in 18 landen in Latijns-Amerika. Op televisiegebied betreft het netwerken in Peru, Colombia en Guatemala. Dankzij deze programma's zullen er nieuwe netwerken ontstaan. Dit brengt in de jaren 2008 tot 2010 opstartkosten met zich mee. Dit vertaalt zich in een geleidelijke groei van het budget in deze periode.
Samen met andere donoren zal onderzocht worden hoe het netwerk van community radiostations in Haïti verder duurzaam versterkt zou kunnen worden. Haïti maakt geen deel uit van de lopende programma's. Dit kan extra investeringen met zich meebrengen in de periode 2008-2010.
Tevens steunt Free Voice initiatieven van geschreven pers. Dit betreft capaciteitsversterking van kritische onafhankelijke weekbladen. Gebaseerd op de ervaring van de afgelopen jaren, is de verwachting is dat het om enkele initiatieven per jaar zal gaan.
Rol van media bij rampen
De klimaatverandering heeft voor Latijns-Amerika grote gevolgen. Naast de meer sluipende gevolgen zoals verdroging en de toename van overstromingen, heeft met name de Caribische regio te maken met een toename in intensiteit van orkanen. Media kunnen een belangrijke rol spelen in het waarschuwen van de bevolking voor klimatologische rampen, hulpverlening na een ramp en educatie om de bevolking voor te bereiden op klimaatverandering.
In 2006 en 2007 voert Free Voice een klimaatprogramma uit met de radionetwerken van Haïti en de Dominicaanse Republiek. Free Voice werkt hierbij samen met het Nederlandse Rode Kruis. Doel is de netwerkfunctie en de onderlinge samenwerking te versterken om de bevolking weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering en rampen. Het betreft investeringen in de infrastructuur voor het verbeteren van de communicatie tussen de radiostations en nationale netwerken, allianties met instellingen betrokken bij rampenbestrijding en educatieve radioproductie om de bevolking te informeren over klimaatverandering. In 2007 zal de ervaring worden geëvalueerd en onderzocht worden of hieruit een model te ontwikkelen is dat ook in andere landen kan worden toegepast.
Binnen dit thema zullen ook middelen gereserveerd worden om media ter zijde te kunnen staan die worden getroffen door rampen door mens of natuur veroorzaakt.
